Hoe werkt het portretrecht?

Het woord portretrecht zegt het al, iemand die herkenbaar op een portret (foto, tekening, schilderij, film) staat heeft het recht zich te verzetten tegen publicatie. Dit is opgenomen in de Auteurswet. Er kan schending zijn van het portretrecht, dit hangt af van twee elementen. Vastgesteld moet worden of er sprake is van een portret dat in opdracht is gemaakt of niet en of de privacy zwaarder weegt dan vrijheid van meningsuiting. Uiteindelijk is er een redelijk en commercieel belang (voornamelijk bij bekende personen) om publicatie tegen te houden.

Portretrecht in opdracht

Wanneer de opdracht voor het maken van een portret is gegeven door de geportretteerde of is gegeven ten behoeven van de portretteerde, is er sprake van een portret in opdracht. Nu iets makkelijker; een fotograaf die een professionele fotoshoot maakt, maakt een portret in opdracht.

Dit soort werken mogen enkel getoond en verveelvoudigd worden nadat toestemming van de geportretteerde is gegeven door iedereen die herkenbaar in beeld is. Tevens moet de maker hiermee akkoord zijn. Je moet dus overleggen over hoe en waar het portret zichtbaar is. De auteursrechthebbende (maker) mag in de meeste gevallen de afbeeldingen als eerste publiceren.

Bij een portret in opdracht mag de geportretteerde het portret wel verveelvoudigen (geen auteursrechthebbende nodig), maar niet openbaar maken. 

Portretrecht zonder opdracht

Portretten die niet in opdracht zijn gemaakt, mogen juist wel zomaar geplaats worden. Echter, er moet rekening worden gehouden met de belangen van de personen en/of dieren die herkenbaar in beeld zijn. Wanneer er sprake is van een redelijk belang om de publicatie tegen te houden, dan kan het publiceren van het portret verboden worden. Is het portret (bijvoorbeeld video) al geplaatst? Dan kan een vergoeding worden gevorderd. 

Wat zijn dan aannemelijke redenen om een foto wel/niet te publiceren? Het gaat hierbij om de belangen van beide partijen. 

Persoonlijk belang

  • Privacy, bijvoorbeeld de dader of het slachtoffer van een misdrijf;
  • Het voor schut zetten of belachelijk maken van de afgebeelde persoon. De bedoeling van de maker is hierbij niet belangrijk, maar wel of het verkeerd opgevat kan worden;
  • Er is een redelijke kans op imagoschade.

Commercieel belang

  • Een bekend persoon wordt betaald voor zijn/haar portretten, bijvoorbeeld merchandise. Dan kan er bezwaar worden gemaakt, maar er moet dan verzilverbare populariteit genoten worden.

Uiteindelijk bepaalt een rechter welk belang het zwaarste weegt. 

Social media
Op social media worden veel foto’s en filmpjes gedeeld. Let hier dus ook goed op wat je plaatst. Het maakt niet uit wat voor een foto het is en hoeveel mensen erop staan, maar zodra iets de privacy kan schenden kan het goed zijn dat dit stuk niet gepubliceerd kan worden. Sterker nog, je mag het dan ook niet delen op Whatsapp.

Conclusie
Geen zin in gedoe? Vraag degene op het portret om toestemming. Als je een foto op straat hebt gemaakt, wordt dat natuurlijk lastig. Kijk dan of je mogelijk het portretrecht schendt.